Newsletter

 
     
     
 
     
   
   
   
   
   
   
   
 
   
   
   
   
   
   
   
   
   

ΚΑΡΠΑΘΟΣ

ΝΟΤΙΟ ΑΙΓΑΙΟ  » ΚΑΡΠΑΘΟΣ

Έκταση: 301,2 τ.χλ.
Μόνιμος πληθυσμός 6.565 κάτοικοι

Η Κάρπαθος μαζί με την Κάσο είναι τα νοτιότερα νησιά της Δωδεκανήσου. Η Κάρπαθος (Κράπαθας) αναφέρεται από τον Όμηρο. Η πρωιμότερη κατοίκηση του νησιού τοποθετείται στη 2η χιλιετία π.Χ. από Κρήτες, όπως αναφέρει ο Διόδωρος ο Σικελιώτης. Απομεινάρια οπό μυκηναϊκούς τάφους και α οικισμών της ίδιας περιόδου καταδεικνύουν την εναλλαγή των κατοίκων της Καρπάθου. Αναφέρεται να παίρνει μέρος στον Τρωικό πόλεμο. Αργότερα οι Δωριείς καταλαμβάνουν την Κάρπαθο, συγγραφείς την αναφέρουν ως Τετράπολη, επειδή έχει τέσσερις πόλεις (Αρκέσεια, Βρυκούς. Κάρπαθος και η αυτόνομη Σάρος). Στην εποχή του Διοκλητιανού μεταξύ του 245 – 313 μ.Χ. ανήκει στην Επαρχία Νήσων (provincia insularum) και αποτελεί ναύσταθμο της Ρώμης στη Μεσόγειο. Ακολουθούν τρεις περίπου αιώνες (μέσα 7ου – μέσα 10ου αι.) παρακμής και ερήμωσης, όταν πειρατές σκορπούν τον τρόμο στους παραλιακούς οικισμούς που εγκαταλείπονται και δημιουργούνται τα μεσαιωνικά ορεινά χωριά που διατηρούνται ως σήμερα. Από 1206 έως το 1224 το νησί είχε περιέλθει μαζί με την Κάσο και τη Ρόδο, στην κυριαρχία του Λέοντα Γαβαλά. Το 1282 Κάρπαθο βρέθηκε υπό τους Γενουάτες του Αντρέα Μορέσκο, για να περάσει το 1306 στον άρχοντα της Κρήτης Αντρέα Κορνάρο. Εκείνος, διωκόμενος, την έδωσε με τη σειρά του, το 1313, στους Ιωαννίτες Ιππότες. Ο Αντρέας Κορνάρος επανακάμπτει όμως το 1315 και η οικογένειά του διοικεί την Κάρπαθο μέχρι το 1538, όταν οι Οθωμανοί του Μπαρμπαρόσσα την κατέκτησαν. Τα προνόμια που παραχωρήθηκαν, φορολογικά και διοικητικά, βοήθησαν ουσιαστικά στην ανάπτυξη δημοκρατικών θεσμών αυτοδιοίκησης και στη δημιουργία ακμαίας οικονομικής ζωής. Δείγμα της διοικητικής αυτάρκειας της Καρπάθου αυτής της περιόδου είναι το ότι μέχρι και τα τελευταία χρόνια της ιταλικής κατοχής την Όλυμπο διοικούσαν οι δημογέροντες, εκλεγόμενοι κάθε χρόνο. Για ένα βραχύ μόνο διάστημα (1823 – 30) ανασαίνει ελεύθερα ως μέλος της Ελληνικής επαρχίας, για να επιστρέψει δια της διπλωματικής βίας στους Οθωμανούς. Το 1912 σημειώνεται η έναρξη της τελευταίας περιόδου δουλείας για την Κάρπαθο, αυτή της Ιταλοκρατίας που λήγει το 1947 με την Ενσωμάτωση. 


Η Κάρπαθος εντυπωσίασε τους αρχαίους Έλληνες και θεωρούσαν ότι εδώ φιλοξενήθηκαν πολλά μυθικά πρόσωπα. Σύμφωνα με μία μυθολογική εκδοχή ο πρώτος οικιστής της Καρπάθου ήταν ο Τιτάνας Ιαπετός, γιος του Ουρανού και της Γαίας και αδερφός του Κρόνου, του πατέρα του Δία. 
Μία άλλη εκδοχή θέλει όλους τους Τιτάνες να ζουν στο νησί πριν επακολουθήσει η περίφημη Τιτανομαχία που μας αφηγείται ο Ησίοδος, κατά την οποία οι Τιτάνες που ήταν συγκεντρωμένοι στην κορυφή της Όρθης, νικήθηκαν από το Δία και τους δώδεκα θεούς που είχαν σαν ορμητήριο τον Όλυμπο της Θεσσαλίας. 

Σχετικά με το όνομα της Καρπάθου υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Μία από αυτές συνδέει την ονομασία του νησιού με το φυτό κάρπασο που ευδοκιμούσε στην Κάρπαθο. Το ίδιο φυτό ωστόσο έδωσε το όνομά του στην Καρπασία, πόλη της Κύπρου. 
Ο Όμηρος αναφέρει στην Ιλιάδα, ότι η "Κάρπαθος" πήρε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο, στέλνοντας πλοία. Ένας άλλος λαός που κατοίκησε στο νησί ήταν οι Φοίνικες, ναυτικός λαός, που εκείνη την εποχή διέσχιζε με τα πλοία του τη Μεσόγειο και μετέφερε τα προϊόντα του σε διάφορες χώρες αναπτύσσοντας έτσι το εμπόριο και ενδεχομένως χρησιμοποίησαν και την Κάρπαθο για σταθμό τους. 

Μία χαρακτηριστική δραστηριότητα των κατοίκων της Καρπάθου κατά την αρχαιότητα ήταν το ότι γινόταν συλλογή κόκκινων κοχυλιών και με το βράσιμο δημιουργούσαν χρώμα που το χρησιμοποιούσαν για τη βαφή υφασμάτων. Από το κόκκινο χρώμα που ονομαζόταν πορφυρούν έλαβε και το όνομα Πορφυρία. Κάτι χαρακτηριστικό για την παρουσία των Φοινίκων στο νησί της Καρπάθου είναι η ονομασία του μικρού λιμανιού Φοινίκι που βρίσκεται στη δυτική ακτή του νησιού και σήμερα είναι πόλος έλξης για επισκέπτες κυρίως το καλοκαίρι. 

Μετά τους Μυκηναίους και τους Φοίνικες στο νησί ήρθαν οι Δωριείς γύρω στα 1000 π.Χ. Οι Δωριείς έφεραν τη μεγαλύτερη ακμή στο νησί. Εκείνη την εποχή άκμασαν τέσσερις οχυρωμένες πόλεις και γι αυτό την εποχή των Δωριέων η Κάρπαθος ονομαζόταν Τετράπολις. Οι πόλεις αυτές ήταν το Ποτίδαιο ή Ποσείδιο, η Αρκεσία ή Αρκέσεια, η Βρυκούς και η Νίσυρος, που είναι ένα βραχώδες νησάκι βόρεια της Καρπάθου.

Η Κάρπαθος βρίσκεται πολύ κοντά στην Κρήτη και έχει επηρεαστεί πολύ από τη ζωή της. Έχουν κοινά την περηφάνια, τη λεβεντιά, την προσήλωση στην παράδοση και τη φιλοξενία. Στη μουσική και ιδιαίτερα στο λυράρη γίνεται εμφανής η ομοιότητα συνηθειών, καθότι ο λυράρης όπως και στην Κρήτη φτιάχνει με μεγάλη επιτυχία τα δίστιχα για τα τραγούδια και τους χορούς που περιγράφουν συχνά καταστάσεις της στιγμής ή το εορταζόμενο γεγονός.

Όσον αφορά τις ασχολίες των κατοίκων, λόγω του εδάφους τους έχουν ασχοληθεί και με τη γεωργία και την κτηνοτροφία και την αλιεία. Εκτρέφουν αιγοπρόβατα και καλλιεργούν δημητριακά, κηπευτικά, φρούτα, ελιές και αμπέλια.

Επειδή ωστόσο οι συνθήκες διαβίωσης και καλλιέργειας στις άγονες ηπειρωτικές περιοχές ήταν επίπονη πολλοί κάτοικοι ακολούθησαν το δρόμο της μετανάστευσης για Αμερική και την υπόλοιπη Ελλάδα. Οι ανεμόμυλοι δεν είναι πλέον ενεργοί και γίνεται εισαγωγή προϊόντων που άλλοτε καλλιεργούνταν στο νησί. Μόνο η μελισσοκομία παρουσίασε βελτίωση, επειδή άλλαξαν οι κυψέλες και η κεραμοπλαστική επειδή αυξήθηκε ο τουρισμός.

Τα σπίτια που κτίζουν οι άνθρωποι σήμερα έχουν διαφορετικό στυλ από ότι τα παλαιότερα σπίτια και ο τουρισμός επιφέρει αλλαγές τόσο στο στυλ διαβίωσης των κατοίκων της Καρπάθου όσο και στα επαγγέλματά τους τα οποία τώρα είναι κυρίως συνυφασμένα με τον τουρισμό. Αυξάνουν διαρκώς τα καταστήματα, τα εστιατόρια, τα ξενοδοχεία και τα ενοικιαζόμενα δωμάτια. 

Ο γάμος αποτελεί το ευτυχέστερο γεγονός και γιορτάζει όλο το χωριό. Ο γάμος και ιδιαίτερα το γλέντι διαρκεί μία εβδομάδα. 

Παλαιότερα κυρίως ο γάμος στην Κάρπαθο γινόταν με προξενιό. Οι λεγόμενοι "προξενητάδες" συναντούσαν τους γονείς του γαμπρού και της νύφης και σχεδίαζαν τη μελλοντική ζωή του νέου και της νέας που είχαν κατά νου να παντρέψουν. Όταν γινόταν οι διαπραγματεύσεις και συμφωνούσαν αμφότερες οι οικογένειες, οι προξενητάδες έφερναν τους συγγενείς του γαμπρού και το γαμπρό στο σπίτι της νύφης όπου γινόταν ο πρώτος αρραβώνας. 

Ο Δήμος της Καρπάθου διοργανώνει και εκδηλώσεις με συναυλίες παραδοσιακής και σύγχρονης μουσικής. Οι περισσότερες από αυτές γίνονται στο προαύλιο του Επαρχείου. Η μουσική περιλαμβάνει τα παραδοσιακά μουσικά όργανα: λύρα, λαγούτο και η τσαμπούνα. Τα παραδοσιακά τραγούδια κατατάσσονται στα συρματικά, δηλαδή τα δημοτικά, τις μαντινάδες και τα μοιρολόγια. Οι χοροί ονομάζονται σιανός (σιγανός) ή κάτω χορός, και πάνω χορός που είναι γρήγορος και κεφάτος. Οι οργανοπαίκτες που κατάγονται κυρίως από τις Μενετές βρίσκονται σε μια εξέδρα και στο χορό βρίσκεται μπροστά ένας άντρας που πρέπει να είναι καλός χορευταράς και ακολουθούν οι γυναίκες. 

ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ 
Απέρι: 
Παλιά πρωτεύουσα του νησιού και σήμερα η έδρα ταυ Μητροπολίτη με χαρακτηριστική ρυμοτομία και αρχιτεκτονική των σπιτιών με κόκκινα κεραμίδια, ευρύχωρες αυλές και διακοσμητικά ανάγλυφα. Αθέατο από τη θάλασσα, χτίστηκε το Μεσαίωνα στις πλαγιές αρχαίου και Βενετσιάνικου κάστρου, όταν οι κάτοικοι του Ποτιδαίου αποσύρθηκαν στο εσωτερικό του νησιού για να αντιμετωπίσουν τις πειρατικές επιδρομές. Μια καταπράσινη ρεματιά χωρίζει το Απέρι στα δύο και μια γέφυρα ενώνει τις δύο πλαγιές. 

Όλυμπτος: 
Παραδοσιακός οικισμός χτισμένος σε ορεινή και δυσπρόσιτη τοποθεσία που αποτέλεσε και το βασικό κίνητρα για την μετοίκηση προσφύγων της Βρουκούντος και της Σαρίας την περίοδο των αραβικών επιδρομών (7ος – 9ος αιώνας), Ο σημερινός οικισμός είναι πολύ μεγαλύτερος από τον αρχικό Μεσαιωνικό πυρήνα του, αφού απλώθηκε στις βουνοπλαγιές μόλις η πειρατική απειλή απομακρύνθηκε. Στο βουνό υπάρχουν πάνω από 80 ανεμόμυλοι σε σειρά, ενώ γραφικά ναΰδρια είναι διάσπαρτα στον οικισμό. Πολλά σπίτια είναι σήμερα ακατοίκητα εξαιτίας της μετανάστευσης. 

Στα Πηγάδια βρίσκονται αξιόλογα δημόσια κτήρια της Ιταλοκρατίας όπως το Επάρχειο, το Λιμεναρχείο 

ΛΑΪΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ 

Το τριήμερο του Δεκαπενταύγουστου γίνεται το μεγαλύτερο πανηγύρι του νησιού στην Όλυμπο, με παραδοσιακή μουσική με τα παραδοσιακά μουσικά όργανα (τσαμπούνα, λύρα, λαούτο), τραγούδι και χορό. Στα Ολυμπίτικα πανηγύρια οι γυναίκες φορούν πολύχρωμες παραδοσιακές φορεσιές με διπλή σειρά χρυσών φλουριών στο στήθος και μαντήλα στο κεφάλι. 
Τα δυο σημαντικότερα πανηγύρια της περιοχής, του Αγίου Ιωάννου (29/8) στη Βρουκούντα και της Παναγίας, πολιούχου της Ολύμπου (15/8), προσελκύουν ντόπιους και ξενιτεμένους Καρπάθιους. Μοναδική θεωρείται για τον παγανιστικό της απόηχο η ιεροτελεστία της Λαμπρής Τρίτης στην Όλυμπο με καθολικό μνημόσυνο των νεκρών μέσω του αγιασμού των πηγών και της υπαίθρου και λιτάνευση των εικόνων.

 

Συντάκτης: Φωτεινή Αναστασοπούλου